Wat is DMX? We hebben het op deze blog vaak over geluid. Maar verlichting is óók een essentieel onderdeel van het podium! Als je hier bent, heeft iemand waarschijnlijk DMX genoemd en weet je misschien nog niet precies wat het is. Zelfs in de wereld van verlichting geldt nog steeds één regel: kennis doet wonderen! En met een beetje leeswerk kun je DMX straks zelf ook gebruiken. Dus, wat is DMX precies en hoe werkt het? Sla dit artikel op in je bladwijzers!
De basis van DMX: het is een besturingssignaal, de taal van lichtsturing
Wat is DMX? Je weet waarschijnlijk al dat lichtarmaturen tegenwoordig geprogrammeerd kunnen worden om allerlei scènes en effecten te creëren. Knipperende lichten, bewegende lichtbundels, veranderende patronen, rookoutput… Bij sommige shows worden meer dan vijftig armaturen tegelijkertijd aangestuurd. Het spreekt voor zich dat het onmogelijk zou zijn om elk armatuur handmatig te bedienen zonder programmering!
Daar komt DMX om de hoek kijken: het is simpelweg het lichtbesturingsprotocol dat wereldwijd wordt gebruikt. Het principe is eenvoudig: de controller en aangesloten apparaten communiceren via DMX, wat staat voor “Digital Multiplex”. Kortom, DMX is de “taal van lichtsturing”.
Introductie: DMX wordt gebruikt om commando’s te versturen: kleur, intensiteit, beweging van armaturen…
Kleurwisselingen, beweging van armaturen, dimmen… de commando’s die naar lichtarmaturen worden gestuurd, reizen via kabels en worden uitgelezen met het DMX-protocol. Om deze informatie naar de armaturen te sturen, gebruiken de meeste mensen een fysieke lichttafel (de digitale desk die je in concertzalen ziet) of een computer met geschikte software.
In de praktijk transporteert een DMX-lijn digitale signalen via een kabel (meestal 3-polige of 5-polige XLR) en kun je hiermee het volgende aansturen:
- lichtarmaturen (intensiteit, kleuren, gobo, zoom, tilt/pan voor moving heads, enz.),
- rook- of hazemachines,
- stroboscopen,
- lasers,
- bepaalde LED-controllers of speciale apparaten.
Elk apparaat krijgt een DMX-adres (het nummer van de brievenbus) en een aantal kanalen toegewezen aan dat adres (de grootte van het pakket). De DMX-controller stuurt vervolgens meerdere keren per seconde een reeks waarden (van 0 tot 255 per kanaal) om alles aan te sturen (250 kb/s). Communicatie verloopt slechts in één richting: van de besturingsconsole naar de lichtarmaturen. Afhankelijk van de complexiteit kan elk DMX-apparaat meer of minder toewijsbare kanalen hebben.
| Type apparaat | Typische kanalen | Aangestuurde parameters |
| Eenvoudige dimmer | 1 | Lichtintensiteit |
RGB LED PAR | 3 tot 7 | Rood, groen, blauw, masterintensiteit, strobe, effecten |
| RGBW LED PAR | 4 tot 10 | Rood, groen, blauw, wit, + extra effecten |
| Rookmachine | 1 tot 3 | Trigger, intensiteit, ventilator |
| Moving head | 12 tot 32 | Pan, tilt, dimmer, kleur, gobo, focus, prisma, strobe… |
| LED-pixelbar | 3 × N kanalen | 3 RGB-kanalen per pixel (bijv. 64 pixels = 192 kanalen) |
1- De apparatuur die je nodig hebt om een DMX-armatuur aan te sturen | Wat is DMX?
Je hebt nodig :
- Een of meerdere digitaal aanstuurbare lichtarmaturen
- Een of meerdere DMX-kabels om je keten of setup op te bouwen.
- Een klein afsluitdopje om aan het einde van je DMX-keten te plaatsen (DMX-terminator)
Waarom zou ik een einddop/terminator aan het einde van mijn DMX-keten gebruiken?
Dit kleine dopje is niets meer dan een weerstand die aan het einde van elke DMX-keten wordt geplaatst. Het is vooral nuttig als je lange DMX-runs hebt met veel armaturen (en dus veel kabel). Omdat alles in serie is aangesloten, wil je dat het signaal zo efficiënt mogelijk door de keten reist. Dit kleine dopje voorkomt signaalreflecties en storingen. Dus ja, het is essentieel!
ADJ
DMX terminal resistor Set 3Pin
Let op: een DMX-kabel kan gemakkelijk worden verward met een XLR-kabel omdat ze meestal dezelfde connector gebruiken. Maar ze hebben niet dezelfde impedantie!
Kun je een XLR-kabel gebruiken in plaats van een DMX-kabel om verlichting aan te sturen?
Ja, maar omdat de impedantie van een audiokabel anders is (45–75 ohm voor een audiokabel en 110 ohm voor een DMX-kabel), kun je transmissieproblemen krijgen: ongewenst flikkeren, signaaluitval… omdat de kabel niet de juiste spanning doorgeeft. Het zal je apparatuur niet beschadigen, maar we raden het sterk af.
En als je moeite hebt om je XLR- en DMX-kabels uit elkaar te houden, gebruik dan gekleurde tape! Je kunt ze natuurlijk ook in aparte koffers opbergen 😉
Flyht Pro
WP Safe Box 8 IP65
En om alles aan te sturen…
- Een DMX-lichttafel
Wolfmix
W1 Mk2 Hardcase Bundle
OF
- Een DMX -> USB-interface + een computer + software om je verlichting aan te sturen
Enttec
Open DMX USB Interface
2- Het DMX-protocol – Volledige uitleg | Wat is DMX?
2.1 – Wat is een DMX-adres?
Nu je DMX-lijn is opgezet, je de juiste apparatuur hebt en weet welke commando’s je naar elk armatuur wilt sturen, is het tijd om ze correct te identificeren. Daar komt DMX-adressering om de hoek kijken.
Het DMX-adres is de locatie waar al je lichtcommando’s aankomen. Je moet dus voor elk armatuur een adres definiëren! Zie het als een bezorgadres: het pakket moet niet bij de buren terechtkomen. Als je hetzelfde adres aan elk armatuur toewijst, wordt hetzelfde commando naar de hele keten gestuurd.
2.2 – DMX-kanalen
DMX-adressering volgt een duidelijke logica. Je definieert een adres voor het armatuur dat je wilt aansturen en kiest vervolgens het aantal kanalen dat je eraan wilt toewijzen (de grootte van de envelop die het bericht draagt). Een DMX-universe bevat 512 kanalen, wat betekent dat er 512 besturingslijnen zijn die naar behoefte aan verschillende apparaten kunnen worden toegewezen (intensiteit, RGBW, flitseffecten…).
Stairville
DDS-405 LC DMX 4 Ch. Dimmer
2.3 – Fijnafstelling per kanaal
Nu de basisopstelling compleet is, kunnen we ons richten op de daadwerkelijke “lichtsturing”. Zo kun je bijvoorbeeld de lichtintensiteit aanpassen van 0 tot 255 (256 mogelijke waarden, oftewel 2 8). In de praktijk ziet het bericht er ongeveer zo uit: 00011101 — met andere woorden, een reeks nullen en enen over 8 bits. En nee, het is niet ingewikkeld: je kent het principe al uit de audiowereld wanneer je faders op een mengtafel beweegt. In DMX werkt het hetzelfde, alleen heeft de schaal in totaal 256 stappen.
Varytec
Hero Spot 90
2.4 – Je instellingen opslaan
Het grootste voordeel van digitale technologie is dat je al je instellingen eenvoudig kunt opslaan. Elke lichttechnicus vertrouwt op het opslaan van presets om armatuurposities, kleuren en zelfs flitssequenties te bewaren. In je software of op je lichttafel kun je een scene opslaan (een “bevroren” moment, zoals een momentopname van alle kanalen op een specifiek tijdstip) of een chase (een sequentie waarvan de snelheid kan worden aangepast).
Wat is DMX – Heb je een opmerking die je aan dit artikel wilt toevoegen? We horen graag je ideeën of tips!
Laat ons in de reacties weten welke onderwerpen jou het meest interesseren. Wij regelen de rest!
Reacties 0
Nog geen reacties.