We gaan ons verdiepen in microtonale muziek – Of je er nu fan van bent of eerder sceptisch, je hebt de hype rond Angine de Poitrine (die we hier ADP zullen noemen om te vermijden dat we die perfect incongru en dadaïstische naam ad nauseam moeten herhalen) onmogelijk kunnen missen. De livevideo van een half uur voor het Amerikaanse radiostation KEXP heeft zes miljoen views bereikt op YouTube, elk afzonderlijk nummer tikt vrolijk de miljoen aan, en de video van Rick Beato over het onderwerp zit dicht bij de twee miljoen. Met zulke cijfers is de kans groot dat een of meerdere van je muzikantenvrienden hun muziek al naar je hebben doorgestuurd. Maar naast de hype rond het duo, die altijd welkom is voor een band die zo eigenzinnig en radicaal buiten het music business-circuit opereert, is dit ook een mooie gelegenheid om het concept microtonaliteit zelf onder de aandacht te brengen – een idee dat gitaristen nog maar weinig hebben verkend, terwijl het nochtans enorme klankwerelden opent.
Microtonale Muziek – Dubbele Angine
Een korte update voor wie het gemist heeft: Khn de Poitrine en Klek de Poitrine zijn respectievelijk gitarist en drummer van het duo ADP. Ze komen uit Québec (vandaar de naam), en dat is zowat alles wat we over hen weten, aangezien ze gemaskerd optreden en geen enkel detail prijsgeven over de mensen achter de personages. Het zijn cartooneske figuren, gekleed in zwart-witte stippenpatronen die passen bij hun decor en instrumenten, met gigantische hoofden en een herkenningsteken in de vorm van een piramide met de handen. En de muziek van het duo sluit daar perfect bij aan: sinds hun oprichting in 2019 brengt ADP instrumentale math rock. Khn bouwt de verschillende lagen van een nummer live op, eerst op bas en vervolgens op gitaar met twee loopers, alles met die typische hypnotisch repetitieve patronen en oneven maatsoorten uit de progressieve rock.
Om dit alles tot leven te brengen, is passend materiaal nodig: op Khns pedalboard vinden we dus twee Boss RC-600 loopers die de kern van zijn aanpak vormen, eigenzinnige effecten zoals een Ring Modulator van Moog en een MXR bas-octaver, maar ook ultraklassieke referenties zoals een TU-3 stemapparaat en een DD-8 delay van Boss, een RAT distortion en een Mad Professor overdrive, om nog maar te zwijgen van vier Boss expressiepedaaltjes. Dit alles wordt naar twee aparte versterkers gestuurd voor bas en gitaar: een Hartke HA2500 top aan de ene kant en een Roland Jazz Chorus JC-120 combo aan de andere kant—twee zeer cleane en neutrale platforms om upstream alles te kunnen aanpassen.
Tussen de noten
Maar het meest spectaculaire onderdeel van ADP is natuurlijk Khns dubbelhalsgitaar, en meer bepaald de frets. In de uitstekende video van Gaël Liger (Le Son Dans Les Doigts) leren we dat luthier Raphaël Lebreton koos voor een body van lindehout vanwege het lage gewicht, een esdoorn hals en roestvrijstalen frets (logisch, om te vermijden dat je 54 frets op twee halzen moet vervangen!), evenals oversized, fosforescerende positiemarkeringen en gekleurde side dots om zich niet te verliezen op het podium – zeker niet door een masker heen. De gitaarkant is sterk geïnspireerd op een Fender Stratocaster met ebbenhouten toets, zoals de American Ultra, en de baskant doet denken aan een Precision Bass met ebbenhouten toets, opnieuw binnen de American Ultra-reeks.
Maar het zijn dus die frets die alles veranderen: ze verdelen het octaaf in 24 microtonale noten. In onze westerse muzikale traditie wordt het octaaf verdeeld in twaalf gelijke noten – dat noemen we de gelijkzwevende stemming. Alleen bestaan er ook tonen tussen de tonen, en daar komt microtonaliteit om de hoek kijken. Tussen G en G♯ ligt bijvoorbeeld een G halfkruis, en tussen A en A♭ ligt een A halfmol. Op die manier verdelen we het octaaf in vierentwintig gelijke stappen om toegang te krijgen tot alle tonen tussen de tonen.
Een slecht bewaard geheim
Dit systeem van 24 noten in gelijkzwevende stemming is dus wat ADP heeft gekozen, maar we zagen het eerder al bij de Australische band King Gizzard and The Lizard Wizard, die in 2017 een volledig microtonaal rockalbum uitbrachten, Flying Microtonal Banana. Maar als we wat dieper graven, vinden we heel wat muzikanten die zich met het onderwerp hebben beziggehouden: artiesten als Maddie Ashman, Zhea Erose en Jacob Collier, om slechts de recentste te noemen. Steve Vai had, naast zijn grote collectie Ibanez JEM-gitaren, ook een microtonale gitaar die hij aan Jacob Collier schonk “omdat hij wel zou weten wat hij ermee moest doen”. De Franse componist Ivan Wyschnegradsky componeerde al in 1918 Quatre Fragments voor twee piano’s in kwarttonen, een stuk waarvoor één van de twee piano’s een kwarttoon hoger moet worden gestemd dan de andere, om zo met twee muzikanten een toonladder van 24 noten te verkrijgen.
Ibanez
JEMJR-WH
Het idee is dus niet nieuw, en we vinden het ook terug in moderne lo-fi hiphop, waar microtonaliteit zorgt voor een etherisch karakter in de melodieën.
Mode of revolutie?
Je hebt geen speciaal instrument nodig voor microtonaliteit; het volstaat dat de noten niet vastliggen via toetsen of frets, zoals bij een viool, trombone of klarinet. Zelfs een MIDI-klavier of virtueel instrument kan eenvoudig zo worden ingesteld dat de noten niet gelijkzwevend zijn. Sommige modellen zijn zelfs standaard afgestemd op niet-gelijkzwevende muzikale tradities, zoals de Korg PA-5X 61 Oriental, die kwarttonen en andere typische intervallen uit de Arabische muziek integreert.
Op gitaar zijn er twee manieren om tonen tussen de tonen te vinden zonder naar de luthier te moeten stappen om extra frets te laten plaatsen: bottleneck-spel en bends! Zonder het te beseffen speel je al microtonaal wanneer je blues speelt, waar bends niet altijd bedoeld zijn om een volledige halve toon te bereiken. Maar om volledig los te komen van vaste tonen, is er ook nog de optie van een fretless gitaar. Die vind je vooral bij basgitaren, zelfs in een zeer lage prijsklasse zoals de Harley Benton JB-75FL, maar het is niet ondenkbaar dat de ADP-hype fabrikanten ertoe aanzet om ook gitaarversies te ontwikkelen. En het is evenmin uitgesloten dat sommige slimme bouwers binnenkort zelfs microtonale gitaren op de markt brengen. Uiteindelijk zal vooral interessant zijn wat muzikanten ermee doen! Zoals altijd bestaat een instrument alleen dankzij de muziek die ermee gemaakt wordt.
Hersteller
Produktname
Dit artikel is een bewerking van een stuk dat oorspronkelijk werd geschreven door Julien Bitoun, die wordt vermeld als de auteur van het oorspronkelijke Franse t.blog-artikel
Reacties 0
Nog geen reacties.