In elk decennium was er die bijzondere synergie van levenslust, muziek en technologische vooruitgang. Terwijl maatschappelijke veranderingen zich ergens tussen rebellie, zingeving en partycultuur afspeelden, gingen instrumentenfabrikanten voortvarend aan de slag met het ontwikkelen van steeds nieuwe en krachtigere apparaten, die als technische ontwikkelingen en innovaties zouden uitgroeien tot ware mijlpalen van hun tijd.
De honger naar muziek was gewekt en werd gevoed. Hier volgt een klein overzicht en een stukje muziekgeschiedenis!
Jaren 50 – toen de elektrificatie begon
De jaren vijftig, en dan met name de tweede helft, werden voornamelijk gedomineerd door rock-’n-roll. Uiteindelijk was deze muziekstijl een dansbare crossover van R&B, gospel en country. Iconen van die tijd waren bijvoorbeeld Elvis Presley als de onvergetelijke King of Rock ’n’ Roll, Chuck Berry met zijn rode Gibson E-335 en Buddy Holly, maar ook zanggroepen als The Platters en The Drifters, die soul en R&B-hits afleverden, evenals harmoniegedreven duo’s zoals The Everly Brothers.
Dit tijdperk bracht een culturele revolutie voort, die profiteerde van het optimisme na de oorlog en de opkomst van een nieuwe jeugdcultuur. De sound van het decennium werd sterk ondersteund door de ontwikkeling van de elektrische gitaar, samen met de toenmalige buizenversterkers, zoals de legendarische Fender Deluxe-amps, die al flink wat power konden leveren. Daarbij kwamen het drumstel en de bas, die in veel gevallen nog als contrabas de podia van de wereld bevolkte.
Epiphone
1959 ES-355 Cherry Red VOS
Jaren 60 – tussen beat, folkrock en psychedelica
In het daaropvolgende decennium ontwikkelde de sound van de jaren vijftig zich verder en daarmee ook de beat, die door bands als The Beatles vanaf ongeveer 1962 steeds populairder werd gemaakt. Terwijl bij de rockbands van die tijd het orgel zich steeds meer in het klankbeeld mengde en de versterkers langzaam luider werden, hoorde de akoestische gitaar als typisch begeleidingsinstrument onlosmakelijk bij het beeld van de protestsong.
En toen was er volop flowerpower in het hippietijdperk. Op de een of andere manier was iedereen het ‘eens in hun oneensheid’: liefde, vrede, vrijheid en protest werden muzikaal gevierd. En welke tijdgenoot herinnert zich niet Woodstock en Jimi Hendrix? Typische instrumenten van het decennium waren de elektrische gitaar met effecten als wah-wah en fuzz, het Vox-orgel en experimentele vertegenwoordigers zoals de sitar in de psychedelische rock of de Mellotron als vroege voorloper van de synthesizer.
Fender
Jimi Hendrix Strat OWH
Jaren 70 – metal, disco en elektronische muziek
De jaren zeventig kenmerkten zich door enorme technologische sprongen en een uiterst breed muzikaal spectrum. De eerste Moog-synthesizer zag het levenslicht, de Rhodes-elektrische piano was alomtegenwoordig en ook het clavinet stond symbool voor de typische Stevie Wonder-sound. Met name metaldrummers ontdekten dat alles met een double bass nog een flinke versnelling hoger kon.
Fundamenteel werden de jaren zeventig gevormd door de opkomst van metal, toen bands als Black Sabbath, Judas Priest en Deep Purple de basis legden voor een stijl die zich uit de hardrock had ontwikkeld en zich vrijwel explosief verspreidde.
En tegelijkertijd ontwikkelde zich de discokoorts met minstens 40 graden op de muzikale thermometer en veroverde die uiterlijk vanaf 1974 de hitlijsten. Iedereen wilde ineens dansen als John Travolta in “Saturday Night Fever” en droeg witte maatpakken in de discotheken. Aan de andere kant zorgden Kraftwerk voor opschudding als pioniers van de elektronische muziek.
Moog
Geddy Lee Minimoog Model D
Jaren 80 – dominantie van synthesizers en drumcomputers
Het absolute icoon onder de bepalende instrumenten van de jaren tachtig was de Yamaha DX7, die ogenschijnlijk op bijna alle producties uit die tijd te horen was. Bijzonder waren de nieuwe FM-klankopwekking en de presets, die rechtstreeks de hitparades in gingen. Bovendien was hij betaalbaar, waardoor hij bij een breed publiek van muzikanten een cultstatus wist te bereiken. Uiteraard ondersteund door drumcomputers zoals de Roland TR-808 en de Roland TR-909.
Roland
Cloud TR-808 Download
Ook de keytar maakte als showinstrument deel uit van het podiumbeeld, waardoor keyboardspelers mobiel werden, al werd het ‘schouderkeyboard’ vaak ook door bassisten gebruikt. Een ware revolutie beleefden drummers met de destijds opkomende elektronische drums. Plots konden ze op het podium fluisterzacht spelen en toch keihard klinken, en vooral eindeloos veel sounds oproepen. En natuurlijk was iedereen met “Major Tom” van Peter Schilling “volledig losgekoppeld van de aarde”.
Moog
Minimoog Model D 2022
Wie herinnert het zich niet? Het decennium was er een van giganten. Wie denkt niet aan Queen, U2, Bon Jovi, Guns N’ Roses, AC/DC en Def Leppard, aan newwave-artiesten als Duran Duran, The Police, Eurythmics en Depeche Mode of darkwavebands als The Cure en Joy Division?
Jaren 90 – grunge, hiphop en elektronische subculturen
Of de klankbepalende instrumenten voortkwamen uit de betreffende muziek, of dat de opkomende genres er juist door mogelijk werden gemaakt, is een vraag die waarschijnlijk nooit definitief te beantwoorden valt. Sommige instrumenten, zoals de elektrische gitaar, waren in de jaren negentig immers al lang aanwezig en kregen bij grunge simpelweg een nieuw, vuil soundjasje aangemeten. Bij de steeds populairder wordende elektronische muziek kwamen naast synthesizers en drumcomputers ook het samplen van complete grooves, dat uitgroeide tot een sleutelelement in de hiphopproductie.
Bovendien werden digitale instrumenten ineens aangestuurd via MIDI-controllers. Niet in de laatste plaats werd dj’en met draaitafels en dergelijke geaccepteerd als een volwaardig instrument. De jaren negentig waren aan de ene kant muzikaal rauw en vuil, terwijl aan de andere kant de digitalisering haar opmars maakte. Zo gaf Nirvana’s “Smells Like Teen Spirit” vorm aan de vroege grungeperiode, terwijl eurodance met hits als “What Is Love” van Haddaway het decennium definieerde.
Technics
SL-1210MK 7
Jaren 2000 – hybride producties en digitale workstations
En nee, stilstand zat er ook daarna niet in. Vanaf de millenniumwisseling veranderde vooral de manier waarop muziek werd geproduceerd. Met DAW’s als Cubase, Logic, FL Studio of Ableton Live kon ineens iedereen zijn tracks in de thuisstudio ontwikkelen. Dat ging gepaard met nogal curieuze producties, waarbij stemmen bijvoorbeeld met autotune strak werden getrokken. Software-synthesizers bepaalden het geluid van de jaren 2000, net zo goed als de akoestische gitaar, dankzij de destijds opnieuw oplevende singer-songwriter-golf.
Hiphop, R&B en een moderne discostijl werden steeds prominenter. Zo scoorde de Zweedse band Alcazar met “Crying at the Discoteque” een onehitwonder, waarin synthesizers, elektronische drums en een markante baslijn ons van de sokken bliezen – vooral ook dankzij het sample van de discoklassieker “Space” van Sheila & B. Devotion. In de jaren 2000 werd er gesampled als een bezetene.
Steinberg
Cubase Artist 15 Download
Jaren 2010 – EDM, trap en ultradigitale productie
Met EDM, pop en hiphop ging het door de jaren 2010, bijvoorbeeld met “We Found Love” van Rihanna, “Rolling in the Deep” van Adele of “Get Lucky” van Daft Punk. Het werd steeds extremer en uitbundiger, wat zich niet alleen in de muziek zelf, maar ook in de instrumenten en tools weerspiegelde.
Vocoder- en talkbox-emulaties werden populair, net als EDM-synths en (opnieuw) de 808, maar ook sterk minimalistische gitaren uit indie en lo-fi. Het geluid van de jaren 2010 zat in producties boordevol effecten. Tegelijkertijd was er ook een bewuste reductie te horen, soms zelfs tot minder dan het strikt noodzakelijke.
u-he
Hive 2 Download
Jaren 2020 – retro-revival en AI-muziek
In onze huidige tijd zien we een symbiose van meerdere genres, die zich op curieuze wijze tegelijk volledig nieuw ontwikkelen en diep in de retrokist graaien. Daarbij heeft de opkomst van bedroom producers de rol van de producer belangrijker gemaakt dan ooit. Met laagdrempelige muziekproductiesoftware kan iedereen producer worden.
Analoge synths zijn weer helemaal terug van weggeweest en in dat kader ook modulaire synthesizers, met een ware Eurorack-boom. Tegelijkertijd is er de perfecte niet-perfectie, bijvoorbeeld in de vorm van lo-fi-piano’s. En dan staat ook nog steeds het schrikbeeld van door AI gegenereerde muziek met bijbehorende stemmen en instrumenten voor de deur. Maar goed, het decennium is nog niet voorbij; laten we afwachten wat er gebeurt.
Arturia
MiniFreak Vocoder
Instrumenten die decennia hebben gevormd: conclusie
De vraag blijft welke instrumenten de komende decennia zullen definiëren en domineren. Met een poging tot een antwoord begeven we ons onvermijdelijk op het pad van speculatie. De technische randvoorwaarden lijken hun hoogste niveau te hebben bereikt en het hoogtepunt al voorbij te zijn. Maar zo leek het in elke periode – telkens vanuit het perspectief van dat moment.
Toen de eerste buizenversterkers de podia van deze wereld betraden, voelde dat als een kwantumsprong, net als bijvoorbeeld de ontwikkeling van synthesizers, drummachines en DAW’s. Voor de nabije toekomst ruikt alles ernaar dat sound steeds meer op AI gebaseerd zal zijn. Of loopt het toch heel anders?
Jouw feedback – Instrumenten die decennia hebben gevormd
Wat denk jij: hoe zal de toekomst klinken en welke instrumenten zouden die kunnen bepalen? Doe een gok en laat het ons weten in de reacties!
Reacties 0
Nog geen reacties.