Zoals elk onderdeel dat een centrale rol speelt in de uiteindelijke klank van een elektrische gitaar, zijn elementen (pickups) onderwerp van eindeloze discussies. Sommige modellen hebben zelfs een bijna mythische status gekregen, waarbij gebruikte exemplaren voor enkele duizenden euro’s van eigenaar wisselen. Toch is het basisprincipe achter een element allesbehalve ingewikkeld, en zijn er tegenwoordig tal van uitstekende modellen verkrijgbaar. Deze gids helpt je een duidelijker beeld te krijgen van de meest voorkomende typen elementen.
Hoe een element werkt
De Franse term micro kan misleidend zijn. Een element van een elektrische gitaar is strikt genomen geen “microfoon”, zoals een Shure SM58 die voor zang wordt gebruikt. Een betere omschrijving is een sensor of transducer, zoals de Engelse term guitar pickup duidelijk maakt. Een gitaarelement bestaat uit één of meerdere magneten die zijn omwikkeld met een spoel van koperdraad. De taak van het element is om de trillingen van de snaren om te zetten in een elektrisch signaal, dat vervolgens kan worden bewerkt en versterkt. Om die trillingen te kunnen detecteren, is een magnetisch veld nodig. Dat betekent dat de snaren een ferrometaal moeten bevatten. Daarom werkt een element van een elektrische gitaar niet op een klassieke gitaar met nylon snaren. Met de stalen snaren van een akoestische gitaar werkt het daarentegen prima, al kan de beperkte klanknauwkeurigheid een nadeel zijn (deze onwaarschijnlijke combinatie is beroemd geworden op de Gibson J-160E).
Bij een elektrische gitaar is het juist dat gebrek aan absolute natuurgetrouwheid dat, in combinatie met het eigen karakter van het instrument, de kenmerkende klank creëert. Het voordeel is dat er ontelbaar veel verschillende elementen verkrijgbaar zijn, en dat het vervangen ervan een van de eenvoudigste modificaties is om een gitaar beter op jouw wensen af te stemmen.
Stratocaster-stijl single-coil
- Outputniveau: laag
- Stijlen: funk, blues, pop, country
- Voorbeeldmodel: PRS SE Silver Sky
Er bestaan ontelbaar veel single-coil-elementen, elk gebaseerd op een ander ontwerp, waarvan veel afkomstig zijn uit Fender’s rijke catalogus. Jazzmaster-, Telecaster- en Jaguar-elementen verschillen allemaal in hun constructie. Toch delen ze voldoende eigenschappen om ze binnen dezelfde categorie onder te brengen.
Single-coils in Fender-stijl staan over het algemeen bekend om hun helderheid en sprankelende karakter. Ze leveren die strakke, percussieve snap die zo goed werkt voor cleane sounds, gecombineerd met een scherpe attack die, afhankelijk van de rest van de set-up, zelfs behoorlijk fel kan worden.
PRS
SE Silver Sky Derby Red
P90
- Outputniveau: gemiddeld
- Stijlen: rock, blues, hardrock
- Voorbeeldmodel: Gibson Les Paul Junior TV Yellow
Historisch gezien behoort de P90 tot de eerste ontwerpen voor elementen van elektrische gitaren en dateert hij uit 1946. Hoewel ook dit een single-coil-element is, onderscheidt hij zich van het Stratocaster-type door zijn donkerdere en vollere karakter. De attack is ruwer en het middengebied is nadrukkelijker aanwezig, terwijl single-coils in Fender-stijl juist een meer uitgehold middengebied hebben.
Dankzij deze eigenschappen is de P90 een ideale keuze voor alles van een lichte oversturing tot een stevige crunch. De rijke klanknuances komen vooral tot hun recht bij gitaristen die graag variëren met hun aanslagdynamiek.
Gibson
Les Paul Junior TV Yellow
Vintage humbucker
- Outputniveau: gemiddeld
- Stijlen: rock, blues, hardrock
- Voorbeeldmodel: Epiphone 1959 Les Paul Standard
Net zoals de term “single-coil” in werkelijkheid een veel complexere wereld omvat, is ook het universum van humbuckers enorm veelzijdig, met ontelbare subtiele variaties. Historisch gezien werd de humbucker in 1957 ontwikkeld door Seth Lover voor Gibson. De naam verwijst naar het vermogen om de onvermijdelijke brom (hum) van single-coil-elementen te onderdrukken. Maar naast het verminderen van achtergrondruis levert een humbucker ook een donkerdere klank, een soepelere en meer gecomprimeerde attack en een hoger outputniveau. Om al deze redenen werd de humbucker het bepalende geluid van Gibson-gitaren uit de late jaren vijftig én de maatstaf voor de hardrocksound van de jaren zeventig, zeker in combinatie met een Marshall Plexi-stack.
Moderne humbucker
- Outputniveau: hoog
- Stijlen: metal
- Voorbeeldmodel: ESP LTD TE-1000 Silver Blast
In de jaren zeventig gingen gitaristen op zoek naar manieren om meer gain uit versterkers te halen die niet waren ontworpen om de zware vervorming te produceren waarnaar zij op zoek waren. In die periode kwamen de eerste fabrikanten van gitaarelementen met het idee om modellen aan te bieden met een veel hoger outputniveau dan de klassieke Gibson-humbucker, te beginnen met de legendarische DiMarzio Super Distortion uit 1972.
Tegenwoordig zijn deze elementen standaarduitrusting op gitaren van merken die zich op metal richten, en vaak worden er keramische magneten gebruikt in plaats van Alnico. Het resultaat is agressief, gecomprimeerd en bijtend, waarbij een deel van de subtiliteit van vintage humbuckers wordt opgeofferd ten gunste van compromisloze kracht.
Actieve elementen (pickups)
- Outputniveau: zeer hoog
- Stijlen: metal, pop
- Voorbeeldmodel: ESP LTD Snakebyte SW
Actieve elementen bestaan al sinds de jaren zeventig, maar vonden hun echte publiek pas in de jaren negentig en het eerste decennium van deze eeuw. Deze elementen zijn voorzien van een ingebouwde voorversterker die wordt gevoed door een batterij, of door een oplaadbare voeding in het geval van Fishman Fluence-modellen, en bieden verschillende voordelen. Om te beginnen heeft het resulterende signaal een lage impedantie, waardoor het minder gevoelig is voor storingen en lange kabeltrajecten. De ingebouwde voorversterker maakt het bovendien mogelijk om het geluid rechtstreeks vanaf de gitaar nauwkeuriger vorm te geven, bijvoorbeeld met een ingebouwde EQ of een keuze uit verschillende voicings, zoals ook bij Fluence-elementen het geval is.
De meeste gitaristen kiezen echter om één hoofdreden voor actieve elementen: hun enorme outputniveau en zeer agressieve, gecomprimeerde karakter, dat ideaal is om bijvoorbeeld door de vervorming van een Dual Rectifier heen te snijden. Ze worden soms bekritiseerd omdat ze te clean of “klinisch” zouden klinken, maar voor bepaalde sounds zijn ze vrijwel onmisbaar.
Eervolle vermeldingen
De hierboven genoemde categorieën zijn uiteraard niet voldoende om de enorme verscheidenheid aan elementen in de catalogi van fabrikanten volledig weer te geven. Andere modellen die het overwegen waard zijn, zijn onder meer Wide Range-elementen, Fenders interpretatie van de humbucker, met een opener hoog; de Dynasonic, Gretschs krachtige single-coil met hoge output; de Filter’Tron, Gretschs helderder klinkende humbucker met een lager outputniveau; de Charlie Christian, Gibsons eerste elementontwerp van vóór de P90; mini-humbuckers, die eerst door Epiphone en later door Gibson werden gebruikt en helderder klinken dan standaardhumbuckers; en Gold Foil-elementen, geïnspireerd op de betaalbare catalogusgitaren die in de jaren zeventig werden verkocht, met een zeer heldere, bijna transparante klank. Zoals je ziet, is er een enorm scala aan klankkleuren beschikbaar, waarmee je het geluid van hetzelfde instrument op talloze manieren kunt variëren.
Andere factoren die alles veranderen
Nu we het toch over variatie hebben: er zijn nog tal van andere factoren die een doorslaggevende invloed op het geluid hebben. Om te beginnen kan een element al dan niet met was zijn behandeld. Deze behandeling is ontwikkeld om ongewenste bijgeluiden te voorkomen, maar beperkt ook de hoge frequenties enigszins. Bij spelen met weinig gain kunnen elementen zonder wasbehandeling een zeer interessante optie zijn. Ook de positie van het element heeft een grote invloed. Hoe dichter het zich bij de brug bevindt, hoe helderder het geluid zal zijn. Hoe dichter het bij de hals staat, hoe donkerder de klank wordt, met een zachtere attack. Op veel gitaren zijn beide elementen van hetzelfde model en zijn alleen hun verschillende posities al voldoende om een fundamenteel verschil in klank te creëren. Tot slot kan ook de bedrading van de elementen een zeer belangrijke rol spelen, bijvoorbeeld door de waarde van de condensatoren die op de volume- en toonregelaars zijn aangesloten of door de mogelijkheden voor faseomkering via schakelaars.
Zoals je inmiddels wel zult hebben begrepen, vormen elektrische gitaarelementen een eindeloos konijnenhol dat je een leven lang kunt verkennen. En dat is precies wat ze zo fascinerend maakt!
Dit artikel is een bewerking van een oorspronkelijk door Julien Bitoun geschreven artikel. Hij staat vermeld als auteur van het oorspronkelijke Franstalige t.blog-artikel.
Reacties 0
Nog geen reacties.